नवी दिल्ली / वॉशिंग्टन / तेल अवीव :
(War update) अमेरिका, इस्रायल आणि इराण यांच्यात सुरू असलेल्या संघर्षाने पश्चिम आशियातील परिस्थिती अत्यंत तणावपूर्ण बनली आहे. अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी इराणवर करण्यात आलेले हल्ले “धोक्याचा नायनाट करण्यासाठी” असल्याचे सांगितले असले, तरी या युद्धाचा शेवट कसा आणि कधी होईल याबाबत अजूनही अनिश्चितता आहे. दरम्यान, भारताने स्पष्ट शब्दांत सांगितले आहे की या युद्धाच्या पार्श्वभूमीवर पश्चिम आशियात राहणाऱ्या सुमारे १ कोटी भारतीयांची सुरक्षा ही सर्वोच्च प्राधान्याची बाब आहे.
⚔️ पहिल्या हल्ल्यात मोठा धक्का
(War update) शनिवारी झालेल्या पहिल्या हल्ल्यांत इराणचे सर्वोच्च नेते अयातुल्ला अली खामेनेई यांचा मृत्यू झाल्याचे वृत्त समोर आले. त्यानंतर ट्रम्प यांनी इराणी जनतेला सरकारविरोधात उठाव करण्याचे आवाहन केले होते. मात्र काही तासांतच त्यांनी स्पष्ट केले की हे युद्ध ‘राजवट बदलण्यासाठी’ नसून केवळ लष्करी उद्दिष्टांपुरते मर्यादित आहे.
अमेरिका आणि इस्रायलने संयुक्तरीत्या सुरू केलेल्या या कारवाईला पेंटागॉनने ‘एपिक फ्युरी’ असे नाव दिले आहे. ट्रम्प यांनी हा संघर्ष किमान चार आठवडे किंवा त्याहून अधिक काळ चालू शकतो, असा इशाराही दिला आहे. इराणमध्ये आधीच शेकडो नागरिकांचा मृत्यू झाल्याचे वृत्त आहे.
🎯 अमेरिकेची चार प्रमुख उद्दिष्टे
(War update) टीकेला सामोरे जात असताना ट्रम्प प्रशासनाने युद्धाची चार लष्करी उद्दिष्टे स्पष्ट केली आहेत:
इराणची नौदल व लष्करी क्षमता नष्ट करणे
प्रादेशिक दहशतवादी गटांना मिळणारा पाठिंबा थांबवणे
इराणला अण्वस्त्र विकसित करण्यापासून रोखणे
भविष्यातील हल्ल्यांना प्रतिबंध करणे
अटलांटिक कौन्सिलचे उपाध्यक्ष मॅथ्यू क्रोनिग यांच्या मते, ट्रम्प यांनी काही उद्दिष्टे आधीच साध्य केली असू शकतात. मात्र प्रशासन दीर्घकाळ चालणाऱ्या इराक किंवा अफगाणिस्तानसारख्या युद्धात अडकण्यास इच्छुक नाही.
🧭 धोरणाबाबत मतभेद
(War update) काही विश्लेषकांच्या मते, अमेरिकेचे अंतिम उद्दिष्ट स्पष्ट नाही. क्विन्सी इन्स्टिट्यूटचे त्रिता पारसी यांनी याला “राजवट बदल नव्हे, तर राजवटीचा अंतर्गत कोसळा” असे संबोधले आहे. इराणची लष्करी आणि दडपशाही क्षमता कमकुवत करणे हेच मुख्य ध्येय असल्याचे ते म्हणाले.
दुसरीकडे, सेंटर फॉर इंटरनॅशनल पॉलिसीच्या नेगार मोर्ताझावी यांच्या मते, इराण तातडीने युद्धविराम स्वीकारणार नाही. भविष्यातील हल्ले रोखण्यासाठी अमेरिकेला आणि इस्रायलला पुरेसा फटका बसणे आवश्यक आहे, असे ते मानतात.
🇮🇱 इस्रायलचा दृष्टिकोन
इस्रायलचे पंतप्रधान बेंजामिन नेतान्याहू यांच्यासाठी इराणची लष्करी क्षमता खिळखिळी करणे हे प्रमुख उद्दिष्ट आहे. यापूर्वीही इस्रायलने सिरियामध्ये इराण-समर्थित गटांवर हल्ले केले होते. ७ ऑक्टोबर २०२३ रोजी हमासकडून झालेल्या हल्ल्यानंतर गाझामध्ये मोठी कारवाई करण्यात आली होती.
🇮🇳 भारताची ‘रेड लाईन’
या संघर्षात भारताने स्पष्ट भूमिका घेतली आहे. पश्चिम आशियात काम करणाऱ्या आणि राहणाऱ्या सुमारे १ कोटी भारतीयांची सुरक्षा ही सर्वोच्च प्राथमिकता असल्याचे परराष्ट्र मंत्रालयाने स्पष्ट केले आहे. परिस्थितीवर सतत लक्ष ठेवले जात असून आवश्यक ते पावले उचलण्यास भारत सज्ज आहे.
🔮 पुढील दिशा अनिश्चित
(War update) कौन्सिल ऑन फॉरेन रिलेशन्सचे लष्करी इतिहासकार मॅक्स बूट यांच्या मते, ट्रम्प यांची रणनीती जाणीवपूर्वक अस्पष्ट ठेवण्यात आली आहे. युद्धाचा निकाल काहीही असो, त्याला ‘मोठा विजय’ घोषित करण्याची शक्यता आहे.
📌 निष्कर्ष
अमेरिका–इस्रायल–इराण संघर्षाने पश्चिम आशियातील तणाव शिगेला पोहोचवला आहे. लष्करी उद्दिष्टे, राजकीय समीकरणे आणि जागतिक शक्तींचे हितसंबंध यांमध्ये हा संघर्ष अधिक गुंतागुंतीचा होत आहे. युद्धाचा शेवट कसा होईल हे अनिश्चित असले तरी, त्याचे परिणाम संपूर्ण जगावर — विशेषतः पश्चिम आशियात राहणाऱ्या भारतीयांवर — दूरगामी ठरणार आहेत.
पश्चिम आशियातील हा संघर्ष आता जागतिक राजकारणाचा केंद्रबिंदू ठरत आहे.
